Η  ΚΟΥΖΙΝΑ  ΠΑΕΙ  ΣΙΝΕΜΑ

Με την ευκαιρία της 5ης έκδοσης της Εβδομάδας της Ιταλικής Κουζίνας στον Κόσμο και σε συνεργασία με την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, από τις 18 Νοεμβρίου έως τις 9 Δεκεμβρίου είναι διαθέσιμες στο Διαδίκτυο έξι από τις καλύτερες ταινίες του Ιταλικού κινηματογράφου, με άμεσες ή και έμμεσες αναφορές στο φαγητό, στο τραπέζι και στη γαστρονομία. Πρόκειται για απολαυστικές κωμωδίες αλλά και για σινεφίλ ταινίες με κοινό θέμα την κουζίνα είτε ως κύριο άξονα της ταινίας είτε ως πλαίσιο της δραματικής πράξης.


Κυρίες και κύριοι, καθίστε στο τραπέζι: η ταινία είναι έτοιμη!
Η παρουσία της κουζίνας στον κινηματογράφο έχει ρίζες μακρινές και βαθιές. Λογικό αν σκεφτεί κανείς πόσο σημαντικά είναι διαχρονικά το φαγητό και η διατροφή στην ζωή του Ανθρώπου. Ως εκ τούτου, ο κινηματογράφος ήταν αναπόφευκτο να ασχοληθεί με το φαγητό και τις γαστριμαργικές απολαύσεις ως στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού και της ανθρώπινης κοινωνίας, και ως εκδήλωση της κοινωνικής ζωής.
Δεν γίνεται να μιλάμε για φαγητό στον κινηματογράφο χωρίς να αναφέρουμε δυο σκηνές που έμειναν αξέχαστες και έγιναν σύμβολο της σχέσης της κουζίνας με την τότε «μεγάλη οθόνη». Και στις δυο περιπτώσεις βρισκόμαστε στο 1954. Και επειδή πρόκειται για δυο Ιταλικές ταινίες, σύμβολο του φαγητού είναι φυσικά τα μακαρόνια. Τα τσαχπίνικα και προκλητικά σπαγγέτι του Αλμπέρτο Σόρντι στην ταινία Ένας Αμερικάνος στη Ρώμη του Στένο («Μακαρόνι… με προκάλεσες και τώρα θα σε διαλύσω, μακαρόνι, τώρα θα σε φάω!»). Και τα εξίσου προκλητικά και πολύτιμα του Τοτό που τα βάζει στην τσέπη του στην ταινία Φτώχεια και αριστοκρατία, κινηματογραφική εκδοχή της θεατρικής κωμωδίας του Σκαρπέτα, του 1887, που ήδη είχε γυριστεί σε ταινία άλλες δυο φορές, το 1914 και το 1940, ενώ ο Εντουάρντο Ντε Φιλίππο την είχε ανεβάσει ξανά στο θέατρο.
Το φαγητό στον κινηματογράφο συμβολίζει την πείνα και τη φτώχεια αλλά και τη χλιδή και τη κομψότητα. Από τις ισχνές αγελάδες της μεταπολεμικής περιόδου στις παχιές αγελάδες του οικονομικού θαύματος. Από το λούμπεν προλεταριάτο της ταινίας Βίαιοι, βρώμικοι και κακοί στους μεγαλοαστούς της ταινίας Το ανθρώπινο κεφάλαιο, την αριστοκρατία του Γατόπαρδου, την ευθυμία στους Τέλειους ξένους και το σύμβολο του κοινωνικού ανικανοποίητου στο Μεγάλο φαγοπότι. Ακόμα και στους τίτλους, ο Ιταλικός κινηματογράφος δεν μπορεί να ξεφύγει από τη σαγήνη των γεύσεων, από Ψωμί, έρωτας και φαντασία στο Ψωμί και τουλίπες, μέχρι κινηματογραφικά είδη όπως τα Σπαγγέτι γουέστερν και τις ταινίες Πανετόνε, που καταναλώνονται στις γιορτές των Χριστουγέννων…

[enzob.]

Un Americano a Roma – 1954
Miseria e nobiltà – 1954

Σύμφωνα με τον Νίκο Κούνδουρο δεν υπάρχει κινηματογραφική ταινία που να μην βασίζεται στα αισθήματα και στις αισθήσεις. Το αφιέρωμα του Ιταλικού Ινστιτούτου Η κουζίνα πάει σινεμά μας δίνει την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε, σε μια διερεύνηση του πολιτισμού της γεύσης και των «ιεροτελεστιών» του τραπεζιού, δύο μεγάλους σκηνοθέτες του περασμένου αιώνα, Μάρκο Φερέρι και Έτορε Σκόλα, και τέσσερεις ταινίες νεωτέρων και βραβευμένων του 21ου.

Το μεγάλο Φαγοπότι (1973) του Μάρκο Φερέρι ξεσήκωσε μεγάλες διαμάχες από την πρώτη προβολή του στο Φεστιβάλ των Καννών μέχρι τις σάλες κινηματογράφων του Παρισιού διαχωρίζοντας κοινό και κριτική σε φανατικούς θαυμαστές και πολέμιους της ταινίας. Η αισθητικό-φιλοσοφική προσέγγιση είναι ακραία και γοητευτική προκαλώντας ίλιγγο στον θεατή  και θέτοντας άλυτα φιλοσοφικά διλλήματα, σε μια σφοδρή κριτική της αστικής τάξης του 70.

Σε τελείως διαφορετικό κλίμα κινείται ο Έτορε Σκόλα, στην ταινία Το δείπνο (1998), που εμπνέεται από το θρυλικό εστιατόριο «Οτέλο αλά Κονκόρντια» στη Ρώμη, αγαπημένο στέκι του σκηνοθέτη και των  ανθρώπων του κινηματογράφου. Αφετηρία μιας αναπόλησης και ενός θρήνου  για τον χαμένο ουμανισμό μιας εποχής.

Από τις ταινίες των νεότερων σκηνοθετών ξεχωρίζουν: Το αυγουστιάτικο γεύμα στην Ρώμη  (2008) του Τζιάννι ντι Γκρεγκόριο, που απέσπασε πολλά βραβεία Ντονατέλο για την ευαίσθητη μελέτη της συμβίωσης με την Τρίτη ηλικία. Αλλά και Περιπλανώμενες Νάρκες (2010) του Φερζάν Οζποτέκ, για τις αποκαλύψεις που συγκλονίζουν ένα οικογενειακό τραπέζι στο Λέτσε σχετικά με την ζωή του γιου που σπουδάζει στη Ρώμη, και δίνονται με μια λοξή ματιά από τον σκηνοθέτη (Ειδικό βραβείο της επιτροπής στο Φεστιβάλ της Τριμπέκα).

Μαρία Κομνηνού
Πρόεδρος του Δ.Σ της Ταινιοθήκης της Ελλάδος

Οι ταινίες είναι διαθέσιμες στο διαδίκτυο από τις 18 Νοεμβρίου έως τις 9 Δεκεμβρίου.